A team of surgeons

                                                                                                                                                                                                                                               

Konnen ak kwape epidemi koronaviris la

    Se maladi ki rayi moun, se sa granmoun lontan di, men anpil nan maladi yo, se mikrob ki bay yo. Youn nan mikrob ki bay anpil problem se viris yo, Viris yo boulvese lezòm anpil ;  anplis de touye yo touye anpil moun, yo oblije nou swiv yon paket prinsip pou nou pa malad. Sitiyasyon an vin pi malouk chak fwa yon lot viris nou pat konn abitye wè vin komanse touye moun pa ban e pa makòn. Se sa ki rive avek koronaviris Covid-19 la ki bay yon kokenchen epidemi.  Se sa ki fè tout lopital mobilize pou yo fè kichoy pou anpeche epidemi sa simaye nèt nan mond lan. Yo vle ke popilasyon an rekonet epi  kwape epidemi an, menm lè li poko rive nan tout peyi. Eske se yon bon lide ? Si yo byen aprann pèp la maladi a, mem pa rezo sosyo yo, sa a ka anpeche li trape maladi a.

 

Kisa ki korona viris la ?

    Se yon viris ke yo te dekouvri  lakay moun nan ane 1960 , ki te konn atake zwazo ak manmife yo. Li fè pati  fanmi koronaviride yo.

Koronaviris yo  gen fom yon kouron. Gen 7 tip koronaviris ki ki konn atake moun. 4 premye yo pa koze gro pwoblèm lè yo atake moun, men 3 dènye yo bay gro pwoblèm santé. Yon rele Sras, yon lot  rele mers ;  dènye a rele Covid-19, se deli nap pale la.

 

Img 4497

Photo 1:  Covid-19 

 

 

Epidemi koronaviris la. 

    Se yon epidemi ki koze pa coronaviris  Covid-19 la. Li te kòmanse an chin an desam 2019. Premye moun ki te trape maladi sila la te soti nan yon zòn yo rele Wuhan ki chita nan peyi lachin. Etid yo montre ke se nan bèt  moun yo ta trape maladi a. Viris la sanble tetkoupe ak koronaviris yo jwenn nan chovsouri a, genome nan sanble nan 99% ak sekans viris yo jwenn nan panglyon an. Chinwa yo pa manje menm jan ak anpil lot pèp nan mond lan. Yo manje koulèv, cheni, malfini,anipye, vète, panglyon ak anpil lòt bèt ankò ke lòt pèp yo pa manje. Anplis de sa, anpil fwa, se toujou tou kri yo manje bèt sa yo.

 

Img 4473

 Tablo 1: Peyi ki plis frape yo pa Covid-19 la.

 

Kounye a maladi a gentan rive nan plizye peyi.

Jiska 7 fevriye 2020, kantite moun ki fe maladi a se 31440, Kantite moun ki mouri avek maladi a 638 , pami yo Dr Li Wenliang ki te konbat anpil pou moun pa trape maladi a. Kantite moun ki te geri de maladi a se 1563. Rive 9 fevriye a gentan gen 702 moun ki mouri.

pami peyi ki touche yo gen chin, tayland, hongkong, sengapou, taywon.

Epidemie an pako rive an ayiti. Anpil moun ap fè gro  efò  pou anpeche sa rive fèt.

 

Img 4490

Diagram 1: Ka Covid-19 la yo, an Chin, nan lot peyi ak ka ki geri yo.

 

Koman maladi koronaviris 2019 la manifeste ?

    Maladi a sanble avek grip lè lap komanse, li bay lafyèv, tous, frison, ko kraz, tèt fè mal ak souf kout. Se lafyèv la avèk souf kout la yo jwenn kay pifò moun ki  gen maladi a. Sa ki plis ka fè sispèk Covid-19 la se sin enfeksyon poumon yo tankou souf kout difikilte pou pale avèk tous. Li kapab lakoz gro ensifizans respiratwa ak insifizans renal ki paka trete, sitou kay granmoun ak timoun piti yo.

 

 

Transmisyon kijan moun trape maladi a

   Moun trape Covid-19 la  nan Kontak avek moun ki enfekte. Apre moun fin rale gout krache yon  lòt moun voye lè li estènen, touse osinon apre yon moun fin manyen yon kote ki fèk kontamine avek sekresyon.

 

Diagnostik

Nan kèk peyi, yo gentan mete  tès  la disponib pou depiste maladi a. Yo konfime maladi a  lè yo analize prelevman san ki endike presans koronaviris la.

 

Img 4499

Foto 2: aparey Xinhua pou detekte ka sispek yo

 

Kijan maladi an aji ?

Nan ka ki grav yo, maladi a touye moun yo avèk yon sendrom  detrès respiratwa egi. Tout poumon anflame, oxigèn paka travese poumon an pou ale nan san.

 

Tretman

    Pa gen medikaman ki kapab detwi viris la pou kounye a. erezman pa gen anpil moun ki  fè fòm grav maladi a. Ale kay doktè. Medikaman yo kapab soulaje doulè yo ak fyèv la, repoze, bwè anpil dlo. Si gen feblès moun yo ka pran bagay pou remoute yo.

 

Vaksen

    Yo déjà komanse prepare vaksen pou anpeche moun trape maladi a. Yon group cheche ki soti nan kolej enperyal Londre ap teste yon vaksen kont koronaviris la sou sourit. Nan semen kap vini yo yap kapab konnen si vaksen a efikas.

 

Prevansyon

-Lave men nou byen ak savon oubyen  ak desenfektan  kif et pou sa.

-Envite kontak sere ak moun ki enfekte  yo.

-Lè nap touse osinon estènen,  itilize yon mouchwa yon sèl sèvi.

-Pa manje  vyan, lèt ak ze ki pa byen kwit

-Pa manje chov souri

-Gade eske nou gen lafyèv

-Ale nan sant ki pi pròch la si nou ta wè youn nan sin nou sot site yo.

 

Konklisyon

    Oganisasyon Mondyal Sante (OMS) te dekrete epidemi an kom yon ijans sante piblik intenasyonal le 30 janvye 2020.

Kantite moun ki fè maladi a pa janm sispann ogmante

Pou 12 fevriye a, Li  gentam  pase a 44 687 ; kantite moun ki mouri yo, 1.117, pami yo 115 en chin et moun ki geri yo, 3996.

Viris la gentan simaye nan plis ke 28 peyi.

Direktè OMS la, Tedros Adhanom Ghebreyesus  fè konnen ke yo ta jwenn viris la kay yon seri de moun ki pat janm ale an chin, sa ki montre ke  enfeksyon an pi simaye nan lòt peyi yo ke sa nou panse a.

 Se pou tout moun konnen kisa  coronaviris la ye ak kijan poun pwoteje tèt nou.

 

Referans :

1-      . https://fr.wikipedia.org/wiki/Coronavirus

2-      https://fr.wikipedia.org/wiki/%C3%89pid%C3%A9mie_de_coronavirus_de_2019-2020

3-      . http://virologie.free.fr/documents/virologie/34-Coronaviridae/coronaviridae.htm

4-      https://sante.journaldesfemmes.fr/fiches-maladies/2607859-coronavirus-symptome-transmission-traitement/

5-      https://fr.wikipedia.org/wiki/%C3%89pid%C3%A9mie_de_coronavirus_de_2019-2020

 

Date de dernière mise à jour : 13/02/2020